راهنمای سفر به زنجان

خیلی از ایرانگردها، درباره زنجان و پتانسیل هایی که برای سفر و تفریح دارد، اطلاعات چندانی ندارند و به طور کل، استان زنجان در اولویت های اصلی گردشگری در ایران محسوب نمی شود که به نظر می رسد باید درباره این اولویت ها در سال های آینده تجدید کرد و به جای تمرکز صرف روی این ۵ استان ذکر شده که به طور سنتی، با استقبال گردشگران ایرانی روبرو می شود، استان های بکر دیگر چون زنجان، گلستان، کهکیلویه و بویر احمد نیز به طور مثل، به این اولویت ها اضافه شود.

زنجان، جایی است که ما ایرانی ها آن را با چاقو و گنبد سلطانیه می شناسیم که هر  دو، نماد بین المللی این استان دیدنی ایران بوده و اگر برنامه نوروز گردی به این استان را در ذهن دارید، خرید چاقو با کیفیت زنجان و تماشای این گنبد تاریخی که اثر جهانی ایران در میراث  یونسکو محسوب می شود را فراموش نکنید.

 

راهنمای سفر به استان زنجان:  دیار چاقو و گنبد سلطانیه

استان زنجان، گر چه استان خوش آب و هوا و تاریخی محسوب می شود، اما نه برای گردشگران ایرانی و نه گردشگران بین المللی، یک مقصد گردشگری محبوب به شمار نمی رود. اما اگر ایان عزاداری ماه محرم به ایران سفر کنید، یکی از دیدنی ترین استان های ایران که آیین های مربوط به شهادت امام حسین (امام سوم مسلمانان ایران) را برگزار می کنند، زنجانی ها هستند. حسینیه اعظم زنجان، یکی از معروف ترین اماکن مذهبی در ایران است که در ماه محرم، یکی از شور انگیز ترین مراسم مذهبی این ایام در انجا برگزار می شود و به همین خاطر، گردشگران بسیاری از ایران و حتی دیگر کشورها که به ایران می آیند، رهسپار زنجان می شوند.

(شیلاندر- ماسوله استان زنجان یکی از دیدنی ترین مقصدهای گردشگری این استان است که در نوروز گردی های خود در نظر داشته باشید)

(معماری خانه ها در روستا شیلاندر استان زنجان)

به هر حال اگر ایام محرم به ایران آمدید و میخواهید مراسم عزاداری جذابی را شاهد باشید، شهر زنجان انتخاب خوبی خواهد بود. تاریخ زنجان به دلیل تاریخی بودن این منطقه در ایران، خواندنی و دانستنیهای بسیاری برای علاقمندان به تاریخ ایران دارد.

زنجان را با صنایع دستی معروفش: چاقو می شناسند. چاقو، یکی از کهن ترین صنایع دستی این دیار است که همچون سفال لالجین همدان، قدمتی صدها ساله دارد. دسته و تیعه هایی که در چاقوی زنجان و برای مصرف آپشزخانه استفاده می شوند، یک تکه هستند. اما چاقوهای اروپایی معمولا دسته دارند که به صورت جداگانه ساخته می شود. در این استان، بیش از ۲۰۰ نوع چاقو تولید می شود که هر یک کاربرد خاصی دارد. چاقو زنجان را در اینستاگرام و اینترنت جستجو کنید.

(چاقو استان زنجان از صنایع دستی معروف این دیار دیدنی است)

از هر نقطه از ایران، برای سفر به استان زنجان و مرکز این استان (شهر زنجان)، اتوبوس و تاکسی و هواپیما در دسترس است. البته باید بدانید که بهترین فصل سفر به این دیار، بهار و تابستان و اوایل پاییز است و از اکتبر تا ماه مارچ، هوای سردی را در این استان شاهد هستیم.

۲۶ مقصد گردشگری مهمی در این استان وجود دارد که اکثر متعلق به دوره صفوی و قاجار است و معمولا با استقبال گردشگران مواجه شده است.

 

بازار زنجان

طولانی ترین بازار سر پوشیده ایران، بازار زنجان است. البته، بازار زنجان، نه قدمت بازار قزوین را دارد و نه معماری و شکوه بازار تبریز را در خود جای داده است. اما دیدنی های بسیاری برای گردشگران بین المللی خواهد داشت. در واقع همه مراکز استان های ایران، بازار سنتی دارند که پس از ورود به این مناطق، آنها را در اولویت های گردشگری خود قرار دهید.

 

 

طولاتی ترین بازار سنتی ایران، شما را به جشنواره ای از صنایع دستی و خوراکی ها و پوشیدنی های جالب می برد که در نوع خود، کم نظیر است. مجموعه بازار قدیمی به صورت یک خط مستقیم به عنوان بازار بالا و بازار پایین به دو قسمت شرقی و غربی تسمقیم شده است. گستردگی جغرافیایی بازار زنجان و تنوع راسته ها، تعدد سراها و کاروانسراهای درون شهری در راسته های فرعی که هر کدام به نام و فعالیت خاص اختصاص یافته و وجود مساجد فراوان، گویای پویایی این بازار است. هر بازاری در ایران، گویای سبک زندگی و فرهنگ مردمان همان دیار است.

ساخت این بازار به بیش از ۲۰۰ سال پیش باز می گردد. مجموعه بازار زنجان، از گذشته های دور، محل مناسبی برای گپ و گفت و تبادل افکار اجتماعی و همواره نقش ممتازی در حفظ آداب و سنن ملی و مذهبی دارد.

بازار زنجان از نظر تولید و نوع فعالیت به هشت راسته تقسیم می‌شود از جمله راسته زرگرها، کفاش‌ها، بزازها، سراج‌ها و چند راسته دیگر که این تقسیم‌بندی از نظر حفظ حقوق صنفی و کنترل قیمت کالاهای عرضه‌شده دارای اهمیت است. این نکته نمایان‌گر افکار بلندِ طراحان و بانیان این بازار است. پنج مسجد چهل ستون، آقا سید فتح الله، جامع، حجت‌الاسلام و ملار در این قسمت بازار واقع شده‌اند.

 

از کاروانسراهای این مجموعه که در قدیم نقش مؤثری در عرضه کالاها ایفا می‌کرده است، سرا یا کاروانسرای حاج علی قلی و سرای حاج کربلایی علی را می‌توان نام برد. مجموعه‌ی بازار زنجان ۵۶ راه ورودی اصلی و فرعی به شبکه ارتباطی کل شهر دارد و با دارا بودن ۹۴۰ باب مغازه جایگاه فعالیت ۱۰ نوع شغل است. این بازار به‌طور کلی از ۲ قسمت بازار بالا و پایین تشکیل شده است.

در قسمت پایین بازار علاوه بر دادو ستد رایج طبیعی، از طریق دو کاروانسرا، تولیدات محلی و محصولات روستاها و قصبه‌های اطراف زنجان به فروش می‌رسد که البته امروزه این بازار به انبار کالاهای وارداتی تبدیل شده است. سرای ملک و گلشن از جمله سراهای این بازار هستند که در سال ۱۳۴۵ قمری بازسازی و مرمت شده‌اند. دو مسجد مهم آقا شیخ فیاض و میرزایی نیز در این قسمت بازار قرار دارند.

(سرای ملک)

تیمچه ها، میادین، راسته ها و کاروانسرهایی که در بازار زنجان ساخته شده است، معماری و فلسفه کاری خاص خود را دارد که مطالعه آن را به گردشگران این دیار توصیه میکنیم. در دل بازار تاریخی زنجان، حمام حاج داداش وجود دارد که از بناهای تاریخی ارزشمند در دل بازار زنجان است و نمادی باشکوه از معماری ایران است. اگر گشتی در بازار زدید، حتما از سفره خانه سنتی در حمام حاج داداش استفاده کنید.

البته سرای ملک که در بازار پایین زنجان واقع شده است و ۸۲ هزار متر مربع وسعت دارد، از جمله بخش های جذاب طولانی ترین بازار سنتی ایران است. این سرا، با داشتن یک حیاط، سه دالان ووردی و یک دالان عمود بر دالان ورودی جنوبی که از سمت شرق یک ورودی دیگر دارد، در یک طبقه بنا شده است. این بنا از الگوی سراهای رواق دار تبعیت کرده است.

گنبد سلطانیه

گنبد سلطانیه شهر زنجان، یکی از آثار تاریخی ایران است که ثبت جهانی شده است و در ۴۳ کیلومتری شهر زنجان قرار دارد.

گنبد سلطانیه از نظر ارتفاع بعد از کلیسای سانتا ماریای  فلورانس ایتالیا و مسجد ایاصوفیه ترکیه به عنوان سومین گنبد جهان شناخته می شود. این بنا، عنوان بزرگ‌ ترین گنبد تاریخی در ایران و بزرگ ترین گنبد آجری در جهان را نیز به خود اختصاص داده است.

(تصویری از کلیسای جامع فلورانس ایتالیا که از گنبد سلطانیه ایران در طراحی و ساخت آن الگو برداری شده است)

گنبد سلطانیه در بُعد جهانی نیز شهرت خاصی دارد و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. در واقع این گنبد، نخستین نمونه گنبد دو پوسته در جهان به شمار می رود.  گنبد سلطانیه الهام بخش معماران در ساخت کلیسای سانتاماریا دلفیوره ایتالیا ( کلیسای جامع فلورانس ) و تاج محل هند بوده است.  این گنبد با وزن ۱۶۰۰ تن به مدت بیش از ۷۰۰ سال همچنان پابرجا ایستاده و تنها ۸ سانتی متر نشست داشته است.

توجه کنید که گنبد سلطانیه ساختمانی سه طبقه می باشد که سبک نمای آن تقلیدی از معماری سلجوقی است. پلان بنا در قسمت همکف و طبقه اول با فضاهای اطراف مرتبط با گنبد، شکلی شبیه به مستطیل دارد و در طبقه دوم و سوم به صورت هشت ضلعی در می آید.

طول هر یک از اضلاع این هشت ضلعی ۱۷ متر است. علت استفاده از عدد ۸ هنوز به طور دقیق مشخص نیست چرا که این عدد همانند ۷ و ۱۲ مقدس به شمار نمی آید. با این حال برخی امکان ایجاد ساعت آفتابی را دلیل این کار اعلام می نند و برخی دیگر به ایجاد استحکام برای بنا اشاره دارند.

(تربت خانه گنبد سلطانیه)

(سردابه گنبد سلطانیه)

(ایوان های طبقه دوم گنبد سلطانیه زنجان)

(تزیینات گنبد سلطانیه- اوج هنرو خلاقیت)

(کتیبه های گنبد سلطانیه- تیبه های آیات قرآن در جای جای بنا به چشم می خورند و کلیه ی دیوارهای آن را فرا گرفته اند. دور تا دور طبقه ی همکف سوره ی فتح دیده می شود. بالای درب اصلی ورودی به آرامگاه در قسمت شرقی بنا، مزین به آیات آیت الکرسی است و داخل ایوان طبقه ی اول نیز سوره اخلاص (توحید) نقش شده است.)

از سوی دیگر عده ای می گویند که این بنا با الهام گرفتن از هشت درِ بهشت به صورت هشت ضلعی ساخته شده است. گنبد سلطانیه در تعداد پله ها نیز از اصول اسلامی پیروی می کند و تعداد ۱۱۰ پله دارد که در حروف ابجد با نام علی (ع) مترادف می گردد. مصالح مورد استفاده در بدنه اصلی گنبد و تمام ساختمان آن آجر است و تنها در قسمت گنبد روکشی از کاشی‌های فیروزه‌ای و لاجوردی دیده می شود که به شیوه معرق‌کاری به کار رفته اند. ملات مورد استفاد در بنا نیز مخلوطی از گچ و مقدار اندکی آهک می باشد.

(تصویری از ساعت هوشمند آفتابی در گنبد سلطانیه زنجان- زمان برای مسلمانان از اهمیت خاصی برخوردار بود و نقشی اساسی را در انجام مراسم مذهبی آنان ایفا می کرد. به همین دلیل یک ساعت آفتابی در اسکلت این بنا قرار گرفت تا ساکنان شهر با کمترین خطا در تشخیص زمان مواجه شوند)

برای دیدن این مرکز تاریخی گردشگری و بین المللی ایران، به استان زنجان بروید. این گنبد در میدان علامه حلی، بلوار علامه حلی، خیابان اریباد واقع شده است. همه روزه به جز تعطیلات رسمی، پذیرای بازدید گردشگران است.

مساجد زنجان

(مسجد جامع زنجان)

علاوه بر بازار دیدنی زنجان، مسجد جامع زنجان که در قلب بافت قدیمی شهر واقع شده است، یکی از مقصدهای گردشگری مذهبی شهر است. ایوان های ۴ گانه که در چهار ضلع مسجد به صورت قرینه قرار گرفته، بر جذابیت های نما افزوده است.

مسجد چهل ستون زنجان که در بافت بازاری بالای زنجان و در ضلع جنوب شرقی مسجد جامع زنجان قرار دارد نیز با بیش از ۱۵۰ سال قدمت، یکی دیگر از جاهای پر مخاطب برای گردشگران است. کاشی کاری دوران قاجار را در این محل مشاهده کنید. البته مسجد خانم که در خیابان امام و جنب کوچه فخیم الدوله واقع شده است که به عنوان اثر ملی ایران، جشنواره ای از تزیینات زیبا و نقوش هندسی جذاب است است که بازدید از آن را توصیه میکنیم.

مسجد عباسقی زنجان نیز که به دوران قاجار تعلق دارد، در خیابان سعدی واقع شده و در فهرست میراث ملی ایران است. البته در خیابان طالقانی زنجان و در ضلع شمالی محله سرچشمه، مسجد اسحاق میرزا واقع شده است که از جمله آثار ملی ایران است.

بلوار شیخ اشراق

شهاب الدین یحیی سهروردی، از عارفان و فیلسوفان نامدار ایرانی است که پارکی زیبا به نام او در زنجان نام گذاری شده است و با تندیسی های عظیم صنایع دستی، آذین شده است.

موزه باستان شناسی

موزه باستان شناسی در همه مراکز استان ایران وجود دارد که علاقمندان به تاریخ تمدن ایران بهتر است از آن اماکن بازدید کنند. شش مومیایی کشف شده در سال ۱۹۹۳ در معدن نمک چهرآباد استان زنجان، در موزه باستان شناسی شهر نگهداری می شود. سه مرد نمکی متعلق به ۲۴۰۰ سال پیش و دو مرد نمکی دیگر نیز مربوط به ۴۰۰ تا ۶۰۰ سال بعد از میلاد مسیج است. موزه مردان نمکی در سبزه میدان و خیابان زینبیه قرار دارد.

موزه حیات وحش

موزه حیات وحش طبیعی زنجان* در پارک جنگلی ارم در بخش غربی شهر واقع شده است.

موزه نسخ خطی

یکی از جاهایی که میتوان کتابهای خطی نفیس را تماشا کرد، موزه نسخ خطی زنجان است. این موزه در آرامگاه میرزا مهدی واقع شده است و ۷۰۰ متر مربع مساحت دارد. اگه به بلوار استقلال زنجان بروید، روبروی شهرداری ناحیه ۲، ساختمان موزه را خواهید دید.

موزه رختشوی خانه

یکی از دیدنی ترین مقصدهای گردشگری زنجان موزه رختشوخانه است. بنای رختشوی خانه در قلب بافت تاریخی شهر زنجان که منطبق بر حصار قدیمی شهر است احداث شده است. مردم شهر، لباس و رخت خود را در ان محل می شستند. برای تماشای این موزه، به خیابان سعدی زنجان بروید.

جایی بسیار دیدنی برای گردشگران با هر سلیقه ای.

حمام حاج داداش

از حمام های سنتی شهر زنجان که با کاشی هایی به رنگ فیروزه ایی، آبی روشن، آبی سیر و زرد تزیین شده است. فضای بینه، زیبا ترین بخش این حمام سنتی است که طاق اصلی بر روی چهار ستون سنگی مزین به سر ستون های مکعبی شکل و بدنه مارپیچ قرار دارد.

گنبد اصلی حمام حاج داداش، قدیمی ترین بناهای تاریخی شهر زنجان است و تنها حمام ستون سنگی این شهر بر روی ۴ ستون سنگی بنا شده است.

خانه ذوالفقاری ها

خانه قدیمی ذوالفقاری ها، همچون خانه بروجردی ها و طباطبایی های کاشان و خانه ههای سنتی شیراز و تبریز، از جمله خانه های سنتی ایران است که بیش از ۱ قرن از احداث آن می گذرد  و روبروی موزه مردان نمکی زنجان و در سبزه میدان قرار دارد.

البته خانه شیح الاسلامی× خانه بهمنی و خانه خدیوی نیز از جمله خانه های سنتی دیدنی شهر است که همچون کاروانسرای دخان، کارونسرای سنگی و قلعه زیر زمینی دژ منده، از جمله جذابیت های توریستی زنجان محسوب می شوند.

جاذبه های طبیعی زنجان

سد گاوازنگ و مجموعه ائل داغی از جمله جاذبه های طبیعی استان است که در قسمت شمالی شهر زنجام قرار دارد. آنجا را بام زنجان هم می گویند و برای شب نشینی در این شهر، مکانی خوش و آب و هوا محسوب می شود. قایق سواری و تهیه کباب در زیر آلاچیق های این مجموعه را توصیه میکنیم.

روستای شیت

روستای شیت از توابع شهرستان طارم در استان زنجان است. این روستا از جمله روستاهای نمونه گردشگری و دارای ظرفیت های زیبا و طبیعی است. روستای سر سبز شیت، روستایی کوهستانی است که در شمال زنجان است و از مرکز زنجان تنها ۱۲۰ کیلومتر فاصله دارد. این روستا با قدمت بیش از ۵۰۰ سال، یکی از جذابیت های طبیعی استان را به خود اختصاص داده است. طبیعت بهاری این روستا را از دست ندهید.

پیست اسکی پایایی

گفتیم که زنجان، یکی از استان های سردسیر ایران است و به همین خاطر، پیست اسکی پایایی آن که در ۴۵ کیلومتری جنوب غربی زنجان واقع شده است، یکی از مقصدهای اسکی در فصل زمستان است.

شهرستان ابر

نامی کمتر شناخته شده حتی برای ایرانی ها، اما از مهم ترین مناطق تاریخی استان زنجان که بازدید از آن را توصیه میکنیم. از مهم ترین آثار تاریخی این شهر میتوان به بقعه امام زاده اسماعیل اشاره کرد که در شناط قرار دارد. بقعه امام زاده زید الکبیر در شرق ابهر نیز از جمله جاهایی است که مقصد گردشگری مذهبی است. جاذبه های طبیعی این شهرستان شامل کوه ها، قلعه ها و شیب های مهم و چشمه های آب معدنی فراوان است.

شهرستان خرمدره

یکی از آثار شگفت انگیز و تازه کشف شده در خرمدره، تپه باستانی به نام خالصه است که در ان خمره هایی با قدمت ۶ تا ۸ هزار سال کشف شده است. حمام یان یان از جمله حمام های تاریخی استان زنجان است که در این شهرستان قرار دارد.

سفر به طارم: هندوستان ایران

شهرستان طارم استان زنجان را به دلیل طبیعت سرسبز، آبشارهای زیبای و مردمانی خونگرم، هندوستان ایران می دانند. آبشار هشترخان طارم در دره ای سرسبز میان کوه های ناحیه طارم و در شرق شهر زنجان قرار دارد.

 

کوه‌های بلند و سرسبز، دره‌ای بسیار عظیم، رودخانه‌ای خروشان و پرآب، جنگل درختان فندق، هوای خوب و طبیعت بکر، آبشار و ناحیه هشترخان یا هشت چشمه را به یکی از نواحی زیبا و مناسب برای گردشگری، کوهنوردی و دوچرخه‌سواری در کوهستان تبدیل کرده است. این آبشار حاصل تلاقی هشت چشمه جوشان است که منظره بدیعی را به وجود آورده است.

شهرستان خدا بنده لو و غار کتله خور

غار کتله‌خور غاری است خشکی-آبی که در استان زنجان، شهرستان خدابنده و در ۸۰ کیلومتری جنوب قیدار و ۱۷۳ کیلومتری شمال همدان و ۴۱۰ کیلومتری تهران و ۵ کیلومتری شهر گرماب واقع است. در حال حاضر این غار به سه بخش فرهنگی، تفریحی و ورزشی تقسیم شده‌ است.

بخش ورزشی آن که تنها مورد استفاده غارنوردان و صخره‌نوردان قرار می‌گیرد، حدود ۴ کیلومتر است که البته هنوز انتهای آن کشف نشده‌ است. بخش تفریحی غار نیز که جهت بازدید عموم مورد استفاده قرار می‌گیرد حدود ۲ کیلومتر مسیر مستقیم است که گفته می‌شود این مسیر تنها ۳/۱ کل غار است.

بازدید از این غار معروف ایران در زنجان را توصیه میکنیم که همچون گردش در غار علیصدر همدان، دیدنی های بسیاری برایتان خواهد داشت. همچنین یکی دیگر از عجایب و زیبایی‌های این غار تعدد طبقات آن است که اینگونه غارها در جهان بسیار کم‌نظیر هستند. گمان می‌رود که این غار دارای ۷ طبقه باشد که البته تاکنون تنها ۳ طبقه آن کشف شده است. وجود چشمه‌های آب بسیار زلال در اطراف این غار و حفره‌های متعدد طبیعی هم از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این غار است.

 

علاوه بر تمامی این مسائل در غار کتله‌خور همان طور که پیش‌تر آمد می‌توان تجمع‌های متفاوتی مشاهده کرد که یکی از این تجمع‌های زیبا و جالب‌توجه استالاگمیت‌هایی است که بسیار شبیه عروس و داماد هستند و به همین اسم نامگذاری شده‌اند.

در سفر به استان زنجان، از چشمه آبگرم طبیعی وننق که در ۳۰ کیلومتری زنجان قرار دارد، دیدن کنید. البته مناطق حفاظت شده حیات وحش سهریان، انگواران و سرخ آباد طارم نیز از جمله مقصدهای طبیعت گردی استان است.

آخرین اطلاعات از فرصت های گردشگری و اقامتی در استان زنجان را از اداره کل گردشگری و میراث فرهنگی شهر زنجان کسب کنید: zanjan.ichto.ir

فاصله شما تا شهر زنجان

  • فاصله زنجان تا تهران ۳۳۴ کیلومتر
  • فاصله زنجان تا مشهد ۱,۲۲۴ کیلومتر
  • فاصله زنجان تا تبریز ۲۹۹ کیلومتر
  • فاصله زنجان تا اصفهان ۶۰۸ کیلومتر
  • فاصله زنجان تا شیراز ۱,۰۹۱ کیلومتر
  • فاصله زنجان تا بندرعباس ۱,۵۴۵ کیلومتر
  • فاصله زنجان تا اهواز ۸۴۰ کیلومتر
  • فاصله زنجان تا زاهدان ۱,۷۱۳ کیلومتر

چی بخوریم در زنجان؟

در سفر به زنجان، شکم گردی را در دستور کار سفر نوروزی خود به دیار سلطانیه قرار دهید. غذاهای محلی این استان در رستوران ها سرو می شود. از غذاهای معروف این استان میتوان به رشته – بلاماش، قیقناق – کوفده یا کوفته، آغوز یا بلاما، اییردک ، سوزمه ، کاله جوش ، انواع دلمه ها، کباب ترکی، اریشته آشو ( آش رشته )، بوغدا آشو ( آش گندم) ، تورش آشو، ( آش ترش )، سوت آشو (شیر برنج )، قوروت آشو( آش کشک ) و یارما آشو ( آش بلغور ) اشاره کرد.  رستوران صدف، گلریز و سفره‌خانه و رستوران سنتی زرتشت از بهترین رستوران های زنجان هستند که پیشنهاد میکنیم از آن ها استفاده کنید.

سوغات زنجان

وقتی اسم سوغات زنجان میاد، بی شک یاد چاقو های ظریف و با دوام این شهر می افتیم که خیلی شهرت دارند. البته علاوه بر چاقو، مرسوم ‌ترین سوغاتی زنجان چاروق ، فرش و ملیله ‌کاریه که از معروفیت خاصى برخوردار است. مسگری، گلیم بافی و تذهیب از صنایع دستی دیگه زنجان به شمار می رود آنها را میتوان از فروشگاه های صنایع دستی استان دیدنی زنجان خریداری کرد. همانطور که در این گفتار موسم اشاره شد، بازار بزرگ زنجان، از مهمترین مقصدهای خرید این استان است که در سفرهای نوروز به آن توجه کنید.

مجتمع تجاری تفریحی نور و مرکز خرید ایران زمین انتخاب خوبی برای گردشگران نوروزی در مراکز خرید مدرن است.

در سفر به زنجان از خدمات اقامتی موسم در این استان و استان های اطراف استفاده کنید.

نویسنده مطلب: بلاگ موسم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *