بوم گردی را جدی بگیریم: فرصت ها و ظرفیت ها

یکی از مهم ترین مقولات در صنعت گردشگری عمومی امروز جهان، موضوع گردشگری روستایی (rural tourism) است هم چون عرصه های گردشگری ورزشی (sport tourism)، گردشگری سلامت (health tourism)، گردشگری صنعتی (industrial tourism)، گردشگری تندرستی (wellness tourism) و گردشگری نور پردازی (lighting tourism) که از جمله ترندهای جهانی این حوزه هستند، در کانون توجه گردشگران خودمانی (backpackers) همواره قرار دارد.

بوم گردی این فرصت را ایجاد میکند تا گردشگران به داخل خانه ها و مزارع و کشت و زرع روستایی ها رفته (از سوییس تا ایران!) و با سبک زندگی آنان از نزدیک آشنا شوند. مثلا متوجه شوند که چگونه میتوان دانه ذرت کاشت  و باغ های اناز و نخل های خرما چگونه هرس می شود و چگونه پوشاک و لبنیات محلی تولید می شود. همه این ها را که ظرفیت هایی در بوم گردی است را نمیتوان در هتل های لوکس ۵ ستاره و کروزهای مجلل چند طبقه در اختیار داشت.

بوم گردی ، بخشی فرصت آفرین در کسب و کار گردشگری جهان است که روز به روز بر اهمیت آن در مراکز علمی و تحقیقاتی و توسعه کسب و کار توریسم در کشورهای در حال توسعه و جهان اول افزوده می شود و کشور ما نیز به عنوان یکی از شگفت انگیز ترین مقصدهای گردشگری دنیا در خاورمیانه به این مقوله بیشتر توجه کند.

بلاگ moosem.ir در این گفتار شما را با نکات جالبی در عرصه گردشگری روستایی که در مختصات بوم گردی قابل تعریف و تبیین است آشنا می کند.

 

اکو توریسم تا لاکچری توریسم

همه کسانی که در دنیا به دنبال گردشگری هستند، مقصدهای لاکچری گردی و هیجان انگیز جهان را در نظر ندارند. برای انها مهم نیست که در هتل های اشرافی با اتاق هایی مجهز به استخر و سونا و خدمات ۲۴ ساعته اقامت کنند یا سوار بر کروزهای رویایی مجلل، گردشگری دریایی هیجان انگیزی را تجربه کنند. برای آنها مهم نیست که در فلان کافه و رستوران ۲۰۰ ساله وین و پاریس غذا بخورند یا در کافه طبقه چهارم تیفانی در خیابان پنجم نیویورک، اسپرسو ایتالیایی میل کنند.

(کافه ای در طبقه چهارم فروشگاه تیفانی در خیابان پنجم نیویورک که فرصت صرف صبحانه را به یاد فیلم صبحانه در تیفانی با بازی ادری هپبورن فراهم کرده است)

اما برای آنها مهم است که سوار بر اتوبوس و ماشین و یا شتر و اسب شده و به مناطق روستایی و کمتر شناخته شده کشورها رفته و با چیزهایی آشنا شوند که پیش تر ندیده یا در رسانه ها به آن کمتر پرداخته می شود. سفر به مناطق حاشیه ای شهر یا روستا گردی یا اکو توریسم یا هر اسم دیگری که بر روی آن می گذاریم، اکنون بخش غیر قابل اجتناب صنعت گردشگری به عنوان سومین صنعت پولساز جهان است.

خلاقیت در این حوزه اهمیت زیادی دارد. حتی در عرصه بوم گردی هم میتوان خلاق بود و گردشگران را به سمت مقصدهای گردشگری جذاب هدایت کرد. نمونه آن را میتوان در کاری که شهرداری سالزبورگ اتریش در چند سال اخیر انجام داد مشاهده کرد. اتوبوسی به نام: Sound of Music Bus آماده شده تا گردشگران را با لوکیشن سکانس هایی از فیلم موزیکال آوای موسیقی (اشک ها و لبخندها) که یکی از فیلم های موزیکال معروف سینمای قرن بیستم بود و در مناطقی از سالزبورگ اتریش بازی شده بود آشنا کند.

(اتوبوس مجهز آوای موسیقی برای تماشای لوکیشن فیلم)

در این سفر، مخاطب هم با لوکیشن های فیلم آوای موسیقی آشنا می شوند و هم طبیعت جذاب و دیدنی سالزبورگ و روستاها و مناطق حاشیه ای را مشاهده می کند.

این قضیه برای سکانس هایی از فیلم هری پاتر و همچنین سریال های تلویزیونی محبوب سالهای اخیر جهان نیز حکمفرماست. به هر حال، اکوتوریسم شاخه ای از توریسم (گردشگری) است اما مشخص کردن مرز آن با توریسم به علت عدم تعریف دقیق آسان به نظر نمیآید. برای رسیدن به اکوتوریسم موفق باید از رهگذر توسعه ی پایدار عبور کرد.

(تصویر لوکیشن فیلم هری پاتر که به معرفی مقصدهای گردشگری روستایی و شهری انگلیس منجر شده است)

دستیابی به توسعه پایدار در گرو توجه به ارکان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی در یک جامعه است و گردشگری به عنوان فعالیتی اثرگذار بر تمامی ارکان توسعه، بیش از گذشته نیازمند مطالعه
است.

وقتی صحبت از اکو توریسم می شود، ناخوداگاه به فکر اقامت در خانه هایی می افتیم که خانه ما نیست اما در واقع باید خانه دوم از آن نام برد. چرا که گردشگران در اکوتوریسم روستایی، وارد هتل های ۵ ستاره نمی شوند و باید در خانه روستاییان اقامت کنند.بنابراین، بسیار اهمیت دارد که گردشگران، مسائل زیست محیطی و توسعه پایدار را رعایت کنند.

با توجه به اینکه مقوله گردشگری با محیط زیست و فعالیت های اقتصادی و اجتماعی رابطه مستقیم دارد، آثار و پیامدهای مثبت و منفی اکو توریسم بر منابع طبیعی و همچنین توسعه پایدار (sustainable development) باید جدی گرفته شده و در دستور کار محققان و برنامه ریزان این حوزه قرار بگیرد.

قطعا هر نقطه ای از کشور بنا به اقتضای محیطی خود، سیاست های اکو توریسیم و راهبردهای کنترل و مدیریت بهینه را طلب می کند که باید در برنامه ریزی های کلان در کانون توجه برنامه ریزان و تئوریسین های این حوزه قرار بگیرد.

ناگفته پیداست که طراحی اکو توریسم در مناطق سرسبز گیلان و مازندران با طراحی اکو توریسم در مناطق بیابانی مرکز شهر متفاوت است و به همین خاطر، راهبردها و ماموریت و چشم اندازی های متفاوتی را در رفتار سازمانی فعالان این عرصه باشد شاهد بود.

(محمد علی اینانلو، پدر اکو توریسم ایران)

در یک کلام ، بررسی نقش گردشگری خانه های دوم در توسعه روستایی و نیز اثرات و پیامدهای گسترش گردشگری آنها در ابعاد زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی پرداخته و راهکارهای توسعه پایدار بوم گردی باید مورد توجه محافل علمی و اجرایی کشور در عرصه گردشگری و توسعه پایدار قرار بگیرد. اگر درباره اکوتوریسم اطلاعاتی ندارید،‌ویدئو زیر را از دست ندهید

اکو توریسم: خانه دوم ما

طبیعت گردی و بوم گردی ، ما را به خانه دوم می برد. هیچ میزبانی بهتر و نیکوکار تر و دست و دلباز تر از طبیعت سر سبز نیست. چه در دریا، چه در کوهستان، چه در بیابان، چه در جنگل و حتی نقاط خشک و بی آب و علف، طبیعت، مهمان نواز است. این که ما چگونه از این طبیعت خوب و مهمان نواز آفرینش استفاده کنیم× به مهارت و توانمندی های خودمان باز می گردد.

در دریا، منابع غذایی دریایی و چشم اندازهای دریا، یکی از ظرفیت های فرصت آفرین در عرصه گردشگری به خصوص گردشگری بوم گردی است که خوشبختانه در شمال و جنوب ایران نیز، توانایی های بسیاری برای گسترش دارد.

کوهستان های ایران، یکی از دیدنی ترین کوهستان ها در مناطق خشک خاورمیانه است و یکی از مقصدهای کوهنوردی برای کوهنوردان جهان به شمار می رود. از ظرفیت های اقامتگاه های بوم گردی در مقوله کوهنوردی با برگزاری تورهای گردشگری بوم گردی داخلی و بین المللی میتوان فواید زیادی را نصیب اقتصاد ایران کرد.

در باب بوم گردی و جنگل های ایران هم که صدها کتاب و مقاله نوشته شده و هر چه بگوییم، سخن به گزاف گفته ایم! از جنگل های اطراف سوباتان (بهشت اردیبهشت ایران) گرفته تا جنگل های چند میلیون ساله اطراف دیار سمنانی ها تا مناطق سرسبز سیستان و کهکیلویه، درامدهای بسیاری میتوان از اکو توریسم جنگل داشت که در توسعه پایدار و احیای جنگل ها نیز در صورت اتخاذ تدابیر کلان صیانت از منابع طبیعی و در چارچوب ایران ۱۴۰۴، نقش مهمی دارد.

در بیابان نیز اکو توریسم ایران حرف های بسیاری برای گفتن دارد. از کپرهای کرمان تا بیایان های مصر و کال جنی طبس و تنگه چاهکوه قشم، فرصت های بسیاری در اختیار اکو توریسم های داخل و خارج از کشور است که بوم گردی را در بیابان های بکر ایران تجربه کنند. بیابان هایی که بیشتر توسط ایران شناسان سوئدی بر ما شناخته شده و جای مطالعه  و تحقیق و کارآفرینی بیشتری برای جذب بیابان گردها و آفرودها و کوله پشتی گردها دارد.

 

به خانه دوم خوش آمدید

خانه دوم یا second homes در واقع همان خانه شما هست که مالکیت ان با شما نیست اما باید همان رفتاری با آن داشته باشید که با خانه خود دارید. علت آن است که اهمیت این خانه و ظرفیت هایش،‌ بسیار بالاست و نمی توانید نسبت به وضعیت آن بی انگیزه و بی توجه باشید. تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جهان طی سده های اخیر بویژه در زمینه افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی، توسعه راههای ارتباطی و وسایل حمل و نقل، افزایش اوقات فراغت و بهبود رفاه اجتماعی منجر به توسعه گردشگری در نواحی روستایی یا گردشگری روستایی شد.

(سایت airbnb.com یکی از معروف ترین سایت های برای مشاهده فرصت های اقامتی در خانه شهروندان در جهان است)

 البته بوم گردی به عنوان یک فعالیت اجتماعی درنیمه قرن ۱۸ در انگلستان و اروپا ظاهر گردید. قبل از آن نیز نواحی روستایی مورد استفاده فعالیتهای تفریحی قرار گرفت، اما محدود به اشراف، درباریان و اقشار خاص بود. برخی از فعالیتهای گردشگری روستایی همراه با اقامت و بیتوته در نواحی روستایی است، این حضور عمدتاً به صورت اقامت در چادر، واگن های مسافرتی، خانه های دوم، منازل خصوصی کرایه ای، مهمانسرا و هتلها در نواحی روستایی می باشد.

اقامت در خانه های دوم رایج ترین شکل فعالیت در بوم گردی است و به همین دلیل شکل گیری و گسترش خانه های دوم امروزه به عنوان مهمترین پیامد در توسعه گردشگری در نواحی روستایی است . توسعه توریسم روستایی به طور سازمان یافته از اواخر قرن نوزدهم و از اروپا آغاز شد. به نظر می رسد بوم گردی از نواحی کوهستانی آلمان یا قلمروهای ساحلی فرانسه سرچشمه گرفته باشد.

 

گردشگری خانه های دوم یکی از الگوهای گسترش گردشگری به ویژه در نواحی روستایی و کوهستانی است که از طریق گسترش مالکیت خانه های دوم (خانه های ییلاقی یا خانه های تعطیلات) حاصل می شود. علیرغم سابقه نسبتاً زیاد شکل گیری خانه های دوم در نواحی روستایی، گردشگری خانه های دوم اخیراً تجدید حیاتی را تجربه می کند که اغلب با توجه به الگوهای جدید تولید و مصرف اقتصادی قابل تشریح است. این روند همچنین به عنوان واکنشی در برابر بحران روستایی حاصل از تجدید ساختار کشاورزی در حال گسترش است. در برخی کشورها مالکیت خانه های دوم به عنوان بخش اجتناب ناپذیر زندگی جدید در نظر گرفته شده و به همین دلیل اکثر مقصدهای روستایی را گردشگری داخلی تشکیل می دهند.

از آنجا که گردشگری با محیط طبیعی و فعالیت های اقتصادی- اجتماعی رابطه متقابل دارد، می تواند آثار و پیامدهای مثبت و یا منفی در این زمینه ها داشته باشد. به همین دلیل شناخت آثار و پیامدهای گردشگری در مرحله اول و مدیریت این اثرات در مرحله دوم می تواند پیامدهای مثبت گردشگری برای نواحی روستایی را به حداکثر ممکن و پیامدهای منفی آن را به حداقل ممکن کاهش دهد.  بخش ویژه گاردین درباره خانه دوم را مشاهده کنید.

در مورد خانه های دوم تعریف واحدی وجود ندارد؛ در فرهنگ جغرافیای انسانی در این مورد چنین آمده است: خانه های دوم خانه هایی است که بوسیله خانوارهای ساکن در نقاط دیگر خریداری و یا به مدت طولانی اجاره می شود. چنین خانه هایی معمولاً در نواحی روستایی قرار داشته و برای مقاصد تفریحی استفاده می شوند، دارای اسامی خانه های آخر هفته و خانه های تعطیلات نیز هستند.

موسسه ابداعات اجتماعی در امریکا نیز خانه های دوم را بدین صورت تعریف می کند: خانه های دوم خانه هایی هستند که کمتر از ۹۱ روز در هر سال تقویمی اشغال می شود. به هرحال می توان گفت خانه های دوم یا تعطیلات، مساکنی هستند که در نواحی مختلف از جمله نواحی روستایی توسط ساکنان شهرها معمولا ساخته و یا خریداری می شود و در روزهای معینی مانند روزهای تعطیلات و فصل تابستان عمدتاً با هدف فراغت و تفریح مورد استفاده قرار می گیرند.

 

توسعه روستایی و ارتباط با توسعه پایدار

برداشت مشترک از مفهوم توسعه حاکی از این است که هدف اساسی توسعه، رشد و تعالی  همه جانبه جوامع انسانی است و از این رو شناخت و درک شرایط و مقتضیات جوامع انسانی و نیازها و تقاضاهای آنان در ابعاد مادی و معنوی از جمله اقدامات اساسی در مسیر پیشرفت و توسعه تلقی می شود. از آنجا که روستاها و مردم ساکن در آنها دارای شرایط، امکانات و مسائل خاص خود هستند، بنابر این توسعه روستایی ضرورت و توجیه پیدا می کند. در تعریف توسعه روستایی آمده است.

فرایند همه جانبه و پایداری است که در چارچوب آن توانایی های اجتماعات روستایی در رفع نیازهای مادی و معنوی و کنترل موثر بر نیروهای شکل دهنده نظام سکونت محلی (اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی) رشد و تعالی می یابد.در حوزه توسعه روستایی، یکی از محرک ها می تواند گسترش بوم گردی باشد که خوشبختانه در ایران ظرف سال های اخیر با همکار ینهادهای مربوطه توسعه یافته است. روستاهایی مانند کن و کندوان و نراق و حتی روستاهای نزدیک به کویر مرکزی ایران،  در یک دهه اخیر با استقبال تیم های گردشگری حرفه ای داخلی و بین المللی مواجه شده است.

(بوم گردی در همدان)

بوم گردی دارای اشکال متعددی است به همین دلیل ارائه تعریف جامع و دقیق از آن دشوار است. در حقیقت توریسم روستایی یکی از مفاهیم و اشکال توسعه پایدار است که در آن از منابع موجود در مناطق روستایی استفاده می شود. این گونه توسعه، کمترین تاثیر مخرب را دارد یا اصولا فاقد چنین تاثیراتی است و از رهگذر ارتقای سطح بهره وری در مناطق روستایی، ایجاد اشتغال، اصلاح توزیع درآمد، فقط محیط روستا و فرهنگی بومی، جلب مشارکت مردم محلی و ارائه شیوه های مناسب برای منطبق ساختن باورها و ارزش های سنتی با شرایط امروزی منافع روزافزون را نصیب مناطق روستایی می سازد.

گردشگری بوم گردی و خانه های دوم

به طور کلی پدیده خانه های دوم را می توان متاثر از عواملی دانست که سبب توسعه گردشگری بوم گردی می شوند. رشد و گسترش این پدیده در مناطق روستایی عمدتاً بعد از جنگ جهانی دوم و تحت تاثیر افزایش درآمد و توان مالی، لزوم بهره گیری از اوقات فراغت و تسهیل در جابجایی به دلیل بهبود شبکه حمل و نقل بوده است، سابقه شکل گیری این پدیده در ایران از قدمت بیشتری برخوردار بوده و مشخصاً به دوران قاجار باز می گردد و حتی برخی از روستاهای شمال کشور از گذشته های بسیار دور با این پدیده مانوس بوده اند(، از طرف دیگر «روی آوری به برپایی و ساخت یک سکونتگاه دوم در نقاط روستایی را می توان به عنوان انگیزه هایی برای انجام سرمایه گذاری، عاملی برای ارضای نیاز و کسب حیثیت و وجهه اجتماعی و مکانی برای تدارک روزهای بازنشستگی دانست»  .

(تصویری از روستای لی لی پوتی های ایران که میتوان مقصد بوم گردی هیجان انگیز در ایران باشد)

 در این رابطه مهاجرتهای مردم روستایی به شهرها و بازگشت موقت آنها به روستاها برای فراغت و ملاقات اقوام و دوستان یا گذراندن تعطیلات در خانه هایی که از طریق ارث به آنها تعلق گرفته، نقش موثری در گسترش خانه های دوم داشته است. علاوه براین پدیده گریز از شهرنشینی و مهاجرت معکوس به نواحی روستایی که از اوایل دهه ۱۸۰۰ در جهان شروع شده، زمینه ساز افزایش این خانه ها در روستاها بوده است ضمن این که سهولت در مالکیت مسکن در نواحی روستایی نیز در این امر موثر است.

(موزه میراث روستایی گیلان، الگوی خوبی برای موزه سازی جهت معرفی ظرفیت های گردشگری مناطق مختلف کشور)

شکل گیری و توسعه خانه های دوم در نواحی روستایی به شیوه های گوناگون انجام می گیرد؛ که تبدیل مساکن روستایی به خانه های دوم، ساخت خانه های دوم در زمین های تملک شده خصوصی، و توسعه این پدیده توسط شرکت های ساختمانی از آن جمله اند(  علاوه بر روش فوق شیوه مشارکتی (خرید یک خانه به طور مشترک و استفاده چرخشی از آن در طول سال) که عمدتاً در آمریکای شمالی رواج دارد از روش های نوین توسعه خانه های دوم است در کشور ما استفاده از مساکن روستایی به عنوان خانه های دوم و تدارک زمین جهت ساخت مساکن فصلی بیشتر است.

اما تقریباً تمامی نواحی توریست پذیر کشور شاهد شکل گیری و گسترش این پدیده در اراضی روستایی هستند.  تقاضای روز افزون گردشگران خانه دوم و رونق فعالیت های بورس بازی زمین و ویلا، در کنار ضعف بخش کشاورزی در فرآیند تولید، درآمدزایی و اشتغال زایی سبب عرضه سریع و گسترده اراضی زراعی، باغات از سوی جامعه محلی به تقاضای اغوا کننده و میلیونی گردشگران خانه دوم شده است.

(روستای پله کانی ماسوله که یکی از مناطق بی بدیل بوم گردی کشور است و میتوانید از فرصت های اقامتی آنجا در موسم استفاده کنید)

از طرف دیگر تنوع جغرافیایی باعث شده تا مطالعه اثرات این پدیده در قالب یک مدل مشترک کاری مشکل باشد. تغییر فرم، نقش و کارکرد روستاها از بدیهی ترین آثار این پدیده است؛ گو این که پیامدهای زیست محیطی ناشی از بارگذاری خارج از ظرفیت بر فضا نیز در نتیجه این پدیده قابل توجه است. از جنبه دیگر مشکل تملک زمین، قوانین رسمی و ساختار عرفی حاکم بر تغییر کاربری اراضی، کاهش ظرفیت های تولیدی به ویژه در بخش کشاورزی، برهم خوردن ساختار سنتی و ناهمگونی ساخت و ساز در نواحی روستایی از جمله مهمترین دغدغه ها و چالش های این پدیده در نواحی روستایی است..

 

 اثرات بوم گردی بر نواحی روستایی

با توجه به ماهیت فعالیت گردشگری و ارتباط و تعامل تنگاتنگ آن با فعالیت های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، بالطبع اثرات آن می تواند بسیار متنوع و گسترده باشد و به ویژه بر محیط محلی و جوامع میزبان اثرات عمیقی برجای می گذارد.

اثرات اجتماعی- فرهنگی گردشگری می تواند به صورت مثبت و یا منفی باشد. در نقاطی که گردشگری در حال رشد است، اثرات فرهنگی- اجتماعی مثبت و مهم گردشگری در جوامع بومی عبارت است از خودکفایی و تقویت اقتصاد محلی، احترام بیشتر به جامعه محلی و فرهنگ آنها، سرمایه گذاری مجدد درآمد گردشگری در منابع فرهنگی، تقویت و تدوام سنت های فرهنگی، افزایش میزان درک و مدارا بین فرهنگ ها به ویژه از طریق اجرای موسیقی، عرضه صنایع و هنرهای محلی، نوع زندگی بومی، مسکن و سایر تجربیات زندگی روستایی

اثرات منفی گردشگری بر جوامع محلی می تواند شامل محرومیت از برخی مزایای رفاهی برای جامعه میزبان، فشار تقاضا برای منابع کمیاب مانند آب آشامیدنی، وابستگی بیش از اندازه نواحی میزبان به گردشگری، رفتار نامناسب و عدم حساسیت فرهنگی گردشگران باشد .

برنامه ریزی برای گردشگری پایدار یکی از موضوعات مورد بحث میان محققان و مجریان امر گردشگری است. به طور کلی هدف از برنامه ریزی و مدیریت گردشگری بوم گردی ایجاد توازن بین تقاضا و قابلیت های آن است تا این که موجب کاهش تنش شود و بدون این که منابع روستا رو به کاهش نهند از روستا نهایت استفاده شود. باید گفت که :‌

  • همه مشاغل محلی گردشگری مستقیماً برای جوامع محلی سودمند نیستند، به ویژه زمانی که علاقمندانی خارج از روستا در توسعه گردشگری فعالیت و رقابت می کنند؛
  • توقع بازدیدکنندگان نواحی روستایی کمتر از گردشگران مکان های شهری یا ساحلی نیست و بنابراین آنها هم تقاضای انواع گوناگون جاذبه ها و امکانات با کیفیت مطلوب را دارند؛
  • گردشگری می تواند راه حل موثری برای اصلاح و تجدید حیات نواحی روستایی باشد؛
  • هریک از سیاستهای گردشگری باید با سیاستهای گسترده تر در این زمینه هماهنگ باشد؛
  • می توان از گردشگری به عنوان یک کارگشا یا توجیهی برای بهبود خدمات عمومی، زیربنایی و حمل و نقل در نواحی روستایی استفاده کرد؛ و از نظر منطقه ای مهمترین شکل توسعه گردشگری، الگویی است که برپایه همکاری ناحیه ای و بین منطقه ای استوار باشد.

گردشگری خانه های دوم نیز همانند دیگر الگوهای بوم گردی می تواند اثرات متعددی بر نواحی روستایی داشته باشد.

در برخی موارد این اثرات سودمند است. برای نمونه ممکن است مساکن قدیمی در روستاها بازسازی و یا تبدیل به مساکن جدید شوند که علاوه بر زیباسازی روستاها، برای مردم روستاها نیز زمینه اشتغال موقت و یا دائمی فراهم آورند. درآمد فروشگاههای محلی را بالا ببرند و تسهیلات دیگری فراهم نمایند. با این حال گسترش خانه های دوم می تواند اثرات منفی بر نواحی روستایی داشته باشد.

گسترش خانه های دوم می تواند با برهم زدن زیبایی بصری روستاها و تخریب پوشش گیاهی، به محیط روستاها آسیب برساند.   در گسترش خانه های دوم در نواحی روستایی به زیبایی و توازن آنها توجه کمی شده است . البته اثرات اجتماعی مالکیت خانه های دوم باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد؛ به ویژه این که:

  • گسترش خانه های دوم امکان ساخت مسکن برای مردم محلی را کاهش می دهد. این مورد در مناطقی که سیاست های برنامه ریزی ساخت مساکن جدید را محدود می کند، بیشتر مشاهده می شود.
  • افزایش تقاضای خرید خانه های دوم در نواحی روستایی قیمت این خانه ها را به حدی بالا می برد که مردم محلی توان خرید مسکن را ندارند.
  • جوانان به دلیل مشکلات سکونت در جوامع محلی، به شهرها مهاجرت می کنند و بدین ترتیب ساختار اجتماعی جوامع روستایی برهم می خورد؛ و هجوم ثروتمندان غیر روستایی به نواحی روستایی می تواند سبب خشم افراد محلی شود و فرهنگ آنها را کمرنگ کند؛ اگرچه بسیاری از مطالعات نشان داده است که صاحبان خانه های دوم سعی می کنند خود را با جوامع محلی وقف دهند.
  • بنابر این یکی از مسائلی که برنامه ریزان گردشگری بوم گردی با آن مواجه اند، برقراری توازن بین تقاضای ساکنان ثروتمند شهری برای خرید یا ساخت خانه های دوم در نواحی روستایی با نیازهای جوامع محلی در زمینه تامین مسکن است.

توصیه ها برای توسعه بوم گردی در ایران

راهکارهای ۹ گانه ذیل میتواند برای توسعه بوم گردی که میتواند مورد توجه محققان رشته گردشگری و برنامه ریزی شهری و روستایی و همچنین سیاست مداران گرامی قرار بگیرد به شرح زیر است:

  • بوم گردی و فضای مجازی: برای معرفی ظرفیت های بوم گردی در ۳۱ استان ایران چهار فصل، از ظرفیت های گردشگری مجازی و شبکه های اجتماعی عمومی و تخصصی گردشگری استفاده شود. سایت هایی همچون تریپ اداویزر و لونلی پلنت، منابع خوبی برای اطلاع رسانی مقصدهای گردشگری روستایی ایران و جذب مخاطب است.
  • بوم گردی و کمپین سازی: کمیپن سازی برای اطلاع رسانی گردشگری بوم گردی اهمیت فراوان دارد. اکنون میتوان با برگزاری کمپین های تبلیغاتی مثل: کمپین صنایع دستی روستایی، و هشتگ سازی در این عرصه در اینستاگرام، دنیا را با ظرفیت های اقامتگاه های بوم گردی دیدنی ایران از قشم تا ماسوله آشنا کرد.
  • گردشگری بوم گردی ویدیویی: گردشگری روستایی ایران باید به صورت ویدویی در شبکه های اجتماعی اینترنت به زبان های مختلف معرفی شود. اکنون درباره رویایی ترین مقصدهای بوم گردی ایران و مناطق بوم گردی کشورمان، ویدیوهای خوب چند زبانه در دسترس سیلی از مشتاقان سفر به ایران نیست و این یک نقطه ضعف برای گردشگری کشور در عصر ایران ۱۴۰۰ است که میکوشد دلار گردشگری را جایگزین دلار نفت کند.
  • بوم گردی آکادمیک: حمایت از پایان نامه ها و کتابهایی که در زمینه معرفی بوم گردی ایران در داخل و خارج از کشور منتشر می شود ، حدقل کاری است که دولت میتواند برای ظرفیت سازی بهینه برای گردشگری بوم گردی در دستور کار قرار دهد.
  • گردشگری بوم گردی نمایشگاهی: برگزاری نمایشگاه ها و جشنواره های فصلی، منطقه ای و ملی و حتی بین المللی از توانمندی های روستاییان در سراسر کشور، موضوعی است که باید بیشتر مورد اهتمام قرار گرفته و بخش خصوصی نیز در این حوزه بیش از پیش فعال شود. نمایشگاه های عرضه و معرفی محصولات صنایع دستی و لبنی و غذایی و پوشاکی ایران موضوعی است که در قالب نمایشگاه های گردشگری روستایی مناطق مختلف ایران میتواند در دستور کار قرار گرفته و ظرفی های کارآفرینی در این حوزه ایجاد کند.

(برگزاری نمایشگاه اقوام ایران، فرصتی برای معرفی فرهنگ اقوام ایران و توسعه بوم گردی ایران است)

 

  • گردشگری روستایی ورزشی: هم بخش خصوصی و هم بخش دولتی، میتواند با برگزاری رقابت های داخلی و بین المللی مثل سافاری کویر یا مسابقات پیاده روی و ماراتن در نقاط روستایی کشور، مناطق روستایی ایران را در کانون توجه گردشگران جهان قرار دهد. مقوله ای که اهمیت خلاقیت در کسب و کار بوم گردی را دو چندان می کند.
  • گردشگری روستایی هندوستان: هندوستان، به صورت مکرر و مداوم، به معرفی مقصدهای گردشگری روستایی و دیدنی و تاریخی خوددر شبکه های تلویزیونی معروف دنیا از CNN تا یورونیوز اروپا اقدام میکند و مرتب شعار: INCREDIBLE INDIA را برای جذب گردشگر تبلیغ می کند. ماحصلش هم سیل میلیونی گردشگرانی است که هر سال از سراسر جهان به شبه قاره هند می روند تا یکی از دیدنی ترین مقصدهای گردشگری هیجان انگیز جهان را شاهد باشند. تجربه هند برای توسعه گردشگری روستایی ایران توجه شود!

  • گردشگری بوم گردی پایدار: توسعه بوم گردی (sustainable rural tourism)به توسعه پایدار کمک می کند. توسعه پایدار گردشگری توسعه ای  است که در آن توازن و تعادل، حفظ ارزش ها و کیفیت اخلاقیات و اصول اقتصادی و نیز مزیت های اقتصادی همه به همراه هم دیده شده و کوشش می شود تا توسعه ای متعالی و متعادل و همه جانبه جایگزین توسعه صرفاً اقتصادی گردد. در این دیدگاه توسعه گردشگری با استفاده از منابع موجود به گونه ای است که ضمن پاسخ دادن به نیازهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ضوابط قانونی جامعه و انتظارات گردشگران بتوان وحدت و یکپارچگی، هویت فرهنگی، سلامت محیط زیست، تعادل اقتصادی و رفاه مردم محلی را تامین کرد.

 

  • گردشگری بوم گردی و خانه دوم: بنابر این توسعه گردشگری در نواحی روستایی از یک طرف می تواند نقش مهمی در متنوع سازی اقتصاد جوامع روستایی داشته وفراهم کننده بستر و زمینه ساز توسعه پایدار روستایی باشد و از طرف دیگر وسیله ای برای تحریک رشد اقتصاد ملی (از طریق غلبه بر انگاره های توسعه نیافتگی و بهبود استانداردهای زندگی مردم محلی) بحساب آید.

به هر حال اگر گردشگری بوم گردی و مالکیت خانه های دوم به نحوی مناسب برنامه ریزی و مدیریت شود، می تواند خالق یا محرک یک فرآیند توسعه یافته برای حصول به پایداری توسعه در نواحی روستایی و نیز پایداری جوامع محلی در کلیه زیرشاخه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خود صنعت گردشگری باشد. در برخی از کشورها، بوم گردی از طریق مالکیت (و نه اجاره) خانه های دوم ابزاری برای توسعه پایدار نواحی روستایی بوده است.

صنعت گردشگری بوم گردی ایران را دریابیم!

اگر به عنوان دانشجوی رشته های گردشگری و مدیریت و جغرافیا این گفتار را در موسم مطالعه کردید، باید بدانید که با توجه به دیدگاه ها و نظریات مختلف در زمینه بوم گردی می توان ابراز داشت که گردشگری بوم گردی از یک سو با فراهم آوردن فرصت های جدید برای بسیاری از روستاها به عنوان وسیله ای است که به جوامع روستایی حیات دوباره می دهد و موجب توسعه این نواحی می شود و این سکونتگاه ها را پا برجا نگه می دارد، و از سوی دیگر توسعه بدون برنامه ریزی شده آن سبب آسیب های اجتماعی و زیست محیطی در سکونتگاه های روستایی می شود.

البته این که کدام یک از الگوهای گردشگری بوم گردی مالکیت خانه های دوم، اجاره خانه های دوم، اقامت در مراکز اقامتی روستایی و … نقش بیشتری می تواند در توسعه پایدار نواحی روستایی داشته باشد، بستگی به امکانات و شرایط محلی و نیز چگونگی برنامه ریزی و مدیریت گردشگری در هر ناحیه دارد.

البته بوم گردی و  خانه های دوم از آثار و پیامدهای گردشگری در نظام کالبدی و بافت سکونتگاهی روستاهایی است که پذیرای گردشگران و ماندگاری موقت آن ها برای بهره گیری از چشم اندازها و شرایط مطلوب روستاها هستند. در کشورمان و در نواحی کوهستانی شمال کشور اگر چه نفوذ و گسترش پدیده خانه های دوم بسیار قدیمی است، ولی در دهه اخیر تحت تاثیر بهبود شبکه های ارتباطی و شناساندن توانمندی های این مناطق و در کنار آن اشباع محدوده های جلگه ای و ساحلی، روند گسترش آن سرعت زیادی داشته است.

همانطوری که گفته شد اگر گردشگری بوم گردی و مالکیت خانه های دوم به نحوی مناسب برنامه ریزی و مدیریت شود، می تواند خالق یا محرک یک فرآیند توسعه یافته برای حصول به پایداری توسعه در نواحی روستایی و نیز پایداری جوامع محلی در کلیه زیرشاخه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خود صنعت گردشگری باشد. بوم گردی بخشی از بازار گردشگری و منبعی برای اشتغال و درآمد بوده و می توان آن را ابزار مهمی برای توسعه اقتصادی- اجتماعی و اکولوژیکی جوامع محلی قلمداد کرد.

به منظور از بین بردن اثرات منفی حاصل از گردشگری خانه های دوم در نواحی روستایی نیز لازم است برنامه ریزان گردشگری روستایی با استفاده از راهکارهایی در جهت برقراری توازن بین تقاضای ساکنان ثروتمند شهری برای خرید یا ساخت خانه های دوم در نواحی روستایی با نیازهای جوامع محلی در زمینه تامین مسکن گام بردارند و از نابودی بافت قدیمی و کالبدی روستاها و محیط زیست زیبا و بکر این نواحی جلوگیری کنند و زمینه های اشتغال روستایی را از طریق کارآفرینی برای ساکنان محلی فراهم آورند تا به اقتصاد مردم محلی نیز کمک نمایند.

 

شما میتوانید برای اجاره اقامتگاه های بوم گردی کشور همین حالا از طریق سایت موسم اقدام کنید.

 

نویسنده مطلب: بلاگ موسم

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *